📝 #یادداشت| مشارکت مردمی، مدیریت مردمی و حکمرانی مردمی (۱)

🔸 ابتدا انسان‌های مؤثر و جریان‌های مردمی شکل می‌گیرند و سپس سازمان‌ها در دل این جریان‌ها پدید می‌آیند

💠 یکی از مهم‌ترین مباحث در اندیشه حکمرانی، تعیین منشأ تحول اجتماعی است. در چارچوب اندیشهٔ انقلاب اسلامی برخلاف الگوهای رایج که تغییر را از رأس هرم قدرت یا از طریق نهادهای رسمی دنبال می‌کنند، منشأ اصلی تحول، مردم هستند. از این منظر، عاملیت مردم نه یک ابزار کمکی، بلکه اصل بنیادین حکمرانی است و تحقق عدالت نیز در گرو قیام و حضور فعال مردم خواهد بود. 

💠 عاملیت مردم دارای مراتبی است. نخستین مرتبه، مشارکت است؛ مفهومی که در ادبیات حکمرانی غربی نیز جایگاه ویژه‌ای دارد. در این سطح، مردم در برنامه‌هایی که از پیش توسط دولت، نهادها یا صاحبان قدرت طراحی شده است مشارکت می‌کنند؛ مانند مشارکت در انتخابات، حفاظت از محیط‌زیست یا همکاری در اداره مدارس. مرتبه بالاتر، مدیریت مردمی است که در آن مردم بخشی از اداره امور را برعهده می‌گیرند و در برخی حوزه‌ها مالکیت و مسئولیت اجرایی پیدا می‌کنند. اما مرتبه نهایی، حکمرانی مردمی است؛ جایی که مردم نه صرفاً مشارکت‌کننده و نه فقط مدیر، بلکه صاحبان اصلی تحول و اداره جامعه هستند. در این الگو، آغاز تغییر، تصمیم‌سازی و پیشبرد امور از مردم آغاز می‌شود و حکومت نقش تسهیل‌کننده و پشتیبان را برعهده دارد.

💠 بر اساس این دیدگاه، الگوی انقلاب اسلامی نمونه‌ای از حکمرانی مردمی است. استدلال این است که امام خمینی(ره) به جای تکیه بر قدرت نظامی یا گروه‌های مسلح، مردم را عامل اصلی پیروزی انقلاب قرار داد. پس از پیروزی انقلاب نیز تعیین نوع حکومت، تصویب قانون اساسی و استمرار نظام با رأی مردم انجام شد. ازاین‌رو، حکمرانی مطلوب، حکمرانی مردم است؛ هرچند در جمهوری اسلامی، حاکمیت ارزش‌های الهی نیز به‌عنوان پایه دوم نظام شناخته می‌شود.

💠 این دیدگاه معتقد است دو جریان رایج سیاسی، یعنی اصولگرایی و اصلاح‌طلبی، با وجود تفاوت‌های ظاهری، در مسئله عاملیت مردم اشتراک دارند. از نگاه اصولگرایی، مردم نیازمند هدایت دائمی‌اند و نخبگان باید مسیر حرکت آنان را تعیین کنند. در نتیجه، حکومت اصالت پیدا می‌کند و مردم بیشتر تابع هدایت هستند تا صاحب اختیار. از نگاه اصلاح‌طلبی نیز اگرچه بر آزادی و جامعه مدنی تأکید می‌شود، اما در عمل ظرفیت‌های واقعی مردم آزاد نمی‌شود و مشارکت آنان محدود و گزینشی باقی می‌ماند. همچنین در حوزه اقتصاد، هیچ‌یک از دو جریان نتوانسته‌اند مردمی‌سازی واقعی را محقق کنند.

💠 عاملیت مردم در سه سطح قابل بررسی است: ۱- عاملیت در فعالیت؛ مانند حضور در انتخابات یا مشارکت در برنامه‌های عمومی. ۲- عاملیت در مالکیت؛ یعنی مردم مالک نهادهای فرهنگی، اقتصادی، آموزشی و اجتماعی باشند. ۳- عاملیت در حاکمیت؛ یعنی مردم در تصمیم‌سازی، سیاست‌گذاری و اداره کشور نقش واقعی و تعیین‌کننده داشته باشند. حکمرانی مردمی زمانی محقق می‌شود که هر سه سطح به رسمیت شناخته شود.

🖌 برگرفته از گفتگو با دکتر روح‌الله ایزدخواه

🔅 #حکمرانی_مردم 👇 بله | ایتا | ویراستی | آپارات | سایت